ਕਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗੰਗੂ ਤੇਲੀ

ਕਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗੰਗੂ ਤੇਲੀ

ਡਾਕਟਰ ਵਿਵੇਕ ਆਰਿਆ 

ਰਾਮ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਆਨ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਜੈਯੰਤੀ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਸਰਵਜਨਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦੇਕੇ ਐਸੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਵਸਰਵਾਦਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਪਿਤੂ ਇੱਕ ਸੁਨਿਜੋਯਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਾਲ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਮਾਨਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਖੰਡਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿੱਥਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣੀ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਦਲਿਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਅਗਨੀ ਪਰੀਖਿਆ , ਸੀਤਾ ਵਨਗਮਨ, ਸ਼ੰਭੂਕ ਮਾਰਨਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਉਛਾਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਏ। ਇਸ ਉੱਪਰ ਵੀ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕੱਦ ਨੂੰ ਬੌਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਮਗਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਐਸੇ ਤੱਥ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਚ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹਾ ਦਿਖੇਗਾ।।।।
ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਬਨਾਮ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ...

ਰਾਮਾਇਣ ਮਹਾਨ ਚਰਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਰਪ੍ਰੇਮ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਸੰਬੰਧ, ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਐਸੇ ਅਨੂਠੇ ਵਿਵਰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਹਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਰਾਜਯਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਜੀ ਨੂੰ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਮਿਲਣ ਉੱਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉੱਪਰ ਭੋਰਾਂ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੁੱਖਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ 14 ਸਾਲ ਵਨਵਾਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਮਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕਰੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਬਨਵਾਸੀ ਵਸਤਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਟ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਆਦਰਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ 14 ਸਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਛੁਕ ਹੈ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਾਈ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਾਜ ਵਿਅਰੱਥ ਹੈ। ਜਿਸ ਭਰਤ ਦੇ ਲਈ ਕੈਕਈ ਨੇ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਲਤਾੜਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ। ਭਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਨੀਯ ਅਤੇ ਅਨੁਕਰਨੀਯ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਹੈ।

ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਿੰਦੂਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਆਪਣੇ 99 ਭਰਾਵਾਂ ਨੁੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਕਾਲ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਭਾਈ ਦੂਸਰੇ ਭਾਈ ਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੁੱਖ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਭਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਿੱਥੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਕਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈ ਦੂਸਰੇ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਖੁਦ ਹੀ ਸੋਚ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ।।

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣੀ ਮਾਤਰ ਦੇ ਲਈ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਮਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਜੀਵੰਤ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਨੂੰ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਰਿਆਦਾਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।ਰਾਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਗਰ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਰਾਵਨ ਉਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਛੈਯਾ ਉੱਪਰ ਪਏ ਰਾਵਨ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਲਕਛਮਣ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਰਾਜ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੱਤਰੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖੇ..

ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖ ਕਲਿੰਗ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕੀ ਹੀ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੋਕ ਨੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਤਕਸ਼ਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰਦੋਹ ਦਾ ਦਮਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਆਲੂ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਵਾਤਸੱਲਯ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਦੀਵੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

ਰਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁਵਿਵਸਥਿਤ ਸੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ, ਦੁਰਾਚਾਰ, ਬਲਾਤਕਾਰ, ਆਦਿ ਤਾਂ ਦੂਰ ਆਮ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਕਦੇ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਕਰ ਵੇਦ ਦਾ ਸਵਾਧਆਇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਪੁਰਸ਼ ਵਪਾਰ , ਖੇਤੀ ਆਦਿ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਅਕਾਲ, ਹੜ੍ਹ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਹੀਂ ਆਏ ਸਨ। ਐਸੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਰਾਮ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਾਦ ਰਾਜ ਕੇਵਟ ਅਤੇ ਭੀਲਨੀ ਸ਼ਬਰੀ ਦੇ ਜੂਠੇ ਬੇਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਉੱਪਰ ਸੰਭੂਕ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰਮਾਇਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਤੀਵਾਦੀ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਸੀ ਹੀ ਮਿਲਾਵਟ ਸੀਤਾ-ਅਗਨੀ ਪਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਵਨਗਮਨ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਵੀ ਕਰੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ੋਕ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਸ਼ੜਕਾਂ ਬਣਵਾਈ, ਖੂਹ ਖੁਦਵਾਏ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਸ਼ਾਲਾ ਬਣਵਾਈਆਂ ਆਦਿ। ਮਗਰ ਇੱਕ ਪੱਖ ਐਸਾ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਅਤਿ-ਅਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਰਾਜ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਅਸ਼ਤਰ ਛੁਡਵਾ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਿਕਸ਼ੂ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਦੂਰਗਾਮੀ ਪਰਿਨਾਮ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ। ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਛੱਤਰੀਯ ਧਰਮ ਦਾ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਾ। ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਆਦਿ ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਇਸੇ ਤੱਥ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਮਗਧ ਨੂੰ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਖਾਰਵੇਲਾ ਤੋਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸ਼ਾਲੀਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਹਾਰ ਮੰਨਣੀ ਪਈ ਸੀ। ਅਤਿ ਅਹਿੰਸਾਵਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਨਤੀਜੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਭੂਮੀ ਨੇ ਭੁਗਤੇ। ਸਿੰਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾਹਿਰ ਜੈਸਾ ਉਦਾਹਰਨ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿੰਧ ਨੇ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਾਥ ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਚੱਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਸਨਕ। ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ 84000 ਬੁੱਧ ਵਿਹਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਸ਼ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਧਨ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਨਾਲ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਕੌੜ੍ਹੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜ ਦਾ ਉੱਤਰਾਅਰਧ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਭੱਵਯ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਮ ਰਾਜ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰਾਜ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਚਰਿੱਤਰਾਰਥ ਕਰਦਾ ਹੈ
“ਕਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਗੰਗੂ ਤੇਲੀ”



।।ਜੈ ਜੈ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ।।