ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਨਮਾਨ

ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਨਮਾਨ...

ਮਨੁਸਮਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਦੀ ਜੋ ਇਸਤਰੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਿੱਖ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਾਧਾਰ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਹੈ। ਮਨੂ ਜੀ ਨੇ ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਮਾਨਤਾ, ਸਦਭਾਵ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੈ:-

1. ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਮਹੱਤਵ:-
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਮਨੂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐਸਾ ਸਰਵਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਦੀ ਗਰਿਮਾ, ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਉੱਚਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ-
ਯੱਤਰ ਨਾਰੇਅਸਤੂ ਪੂਜੇਅੰਤੇ ਰਮੰਤੇ ਤੱਤਰ ਦੇਵਤਾ।
ਯੱਤਰੈਤਾ ਤੁ ਨ ਪੂਜੇਅੰਤੇ ਸਰਵਾ ਤੱਤਰਾਫਲਾ ਕਿਰਿਆ।। (ਮਨੁ ਸਮਰਿਤੀ- 3/59)
ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ “ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ= ਦਿਵਯ ਗੁਣ, ਕਰਮ, ਸੁਭਾਅ, ਦਿਵਯ ਲਾਭ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।’
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧਕੇ, ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ, ਘਰ ਦੀ ਜਯੋਤਿ, ਗ੍ਰਹਿਸ਼ੋਭਾ, ਗ੍ਰਹਿਲੱਛਮੀ, ਗ੍ਰਹਿਸੰਚਾਲਿਕਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਸਵਾਮਿਨੀ, ਘਰ ਦਾ ਸਵਰਗ, ਸੰਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ - (ਮਨੂ ਸਮਰਿਤੀ-9/11, 26,28,5/150)
ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਨਾਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਕਗ੍ਰਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਘਰ ਅਤੇ ਕੁਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁਲ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੈ- (ਮਨੂ ਸਮਰਿਤੀ- 3/55-62)
ਇਸਲਈ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਸਪਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਆਚਰਨ ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਵਿਮੁੱਖ (ਅਲੱਗ) ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆ ਜਾਏ- (ਮਨੂ ਸਮਰਿਤੀ- 9/101-102)
ਮਨੂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ-
*ਪ੍ਰਜਨਾਰਥ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪੁਜਾਰਹਾ ਗ੍ਰਹਿਦੀਪਤਯ।
*ਇਸਤਰਯ ਸ਼੍ਰੀਯਸ਼ ਗੇਹੇਸ਼ੂ ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਸਤਿ ਕਸ਼ਚਨ।। (ਮਨੂ ਸਮਰਿਤੀ- 1/26)
ਭਾਵ- ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਲਈ ਘਰ ਦਾ ਭਾਗ ਉਦੈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ, ਗ੍ਰਹਿਜਯੋਤਿ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸਤਰੀਆਂ। ਸ਼ੋਭਾ-ਲੱਛਮੀ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ।
2. ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਇੱਕ ਸਮਾਨ:-
ਮਨੂਮੱਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕੇ ਸੁੱਖਦ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਮਨੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹਨ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੈਧਾਨਿਕ (ਕਾਨੂੰਨੀ) ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ-
*ਪੁਤਰੇਨ ਦੁਹਿਤਾ ਸਮਾ -(ਮਨੂ ਸਮਰਿਤੀ- 9/130)
ਭਾਵ- ਪੁੱਤਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮਾਰੂਪ ਹੈ,ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
3. ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਪੈਤਰਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ:-
ਮਨੂ ਜੀ ਨੇ ਪੈਤਰਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੱਤ ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ ਦੇ 9/130, 192 ਵਿੱਚ ਵਰਨਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਨਿਰੁਕਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ-
* ਅਵਿਛੇਸ਼ੇਨ ਪੁਤਰਾਨਾਮ ਦਾਯੋ ਭਵਤਿ ਧਰਮਤ।
ਮਿਥੁਨਾਨਾਮ ਵਿਸਰਗਾਦੋ ਮਨੂ ਸਵਾਯਮਭੂਵੋਬਰਵੀਤ।। (ਮਨੁਸਮਰਿਤੀ- 3/1/4)
ਭਾਵ- ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਵਾਯਮਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਯਭਾਗ= ਪੈਤਰਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਸਮਾਨ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿਹਿਤ ਕਰਕੇ ਮਨੂ ਜੀ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ-(ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ-9.131)
4. ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਰਦੇਸ਼-
ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਬਲਾ ਸਮਝਕੇ ਕੋਈ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਭਾਈ-ਭੈਣ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੇਕਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਧਨ ਉੱਪਰ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੋਰ ਸਮਾਨ ਦੰਡਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮਨੂ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। - (ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 9.212, 3.52, 8.2-829)
5. ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਦੰਡ-
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਨਾ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਯਾਤਨਾਪੂਰਨ ਦੰਡ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮਨੂ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ- (ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 8.323, 9.232, 8.352)
ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਰੇਕ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਨੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੇਤੂ ਸ਼ਪਸ਼ੱਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਤਾ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਨਾ ਕਰਨ।(4.180), ਇਹਨਾਂ ਉੱਪਰ ਮਿੱਥਿਆ ਦੋਸ਼ , ਆਰੋਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਵਾਹਿਕ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ-(ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 8.275, 389, 9.4)
6. ਵਿਆਹਿਤ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ-
ਵਿਆਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਮਨੂ ਜੀ ਨੇ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਪਤੀ ਦਾ ਖੁਦ ਵਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਕੇ ਸਵੈਮਵਰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ- (ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 9.90-91)।
ਵਿਧਵਾ ਦਾ ਪੁਨਰਵਿਆਹ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ- (ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 9.176, 9.56-63)
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕੰਨਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਦਰ-ਸਨੇਹ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨੂੰ ਅਨੁਚਿਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਇਆਂ ਬਲ ਦੇਕੇ ਇਸਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ- (ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 3.51-54)
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁੱਖੀ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨਭਰ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਾਉਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਗੁਣਹੀਣ, ਦੁਸ਼ਟ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। - (ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ- 9.89)
ਸਾਰੇ ਉਦਾਹਰਣ ਡਾਕਟਰ ਸੁਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਮਨੂਸਮਰਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ।